Rieltor komissiyasini birinchi koʻrikdan oldin kelishib oling

QISQACHA

Rieltor bilan shartlarni kvartira yoqib qolgandan keyin emas, telefonda aniqlab olgan ma’qul.

• Komissiyani kim toʻlashini soʻrang: sizmi, uy egasimi yoki ikkalangizmi.
• Miqdorini aniqlang: qat’iy summami yoki oylik ijara haqining ulushimi.
• Aynan nima uchun toʻlayotganingizni bilib oling: faqat kvartirani koʻrsatgani uchunmi yoki shartnoma tuzishda yordam uchun hammi.

Bitim tuzilgunga qadar «bazaga kirish» yoki koʻrik uchun pul toʻlamang. Bu koʻp uchraydigan hiyla.

Toshkentda OLX va Uybor’dagi ijara e’lonlarining katta qismini rieltorlar joylashtiradi, hatto matnda «egasidan» deb yozilgan boʻlsa ham. Vositachi bilan ishlash — oddiy holat: u vaqtingizni tejaydi, tumanni yaxshi biladi va shartnoma tuzishda yordam berishi mumkin. Lekin uning shartlarini kvartirani koʻrishga borishdan oldin aniqlab olgan maʼqul, yoqib qolgan uy ostonasida emas.

Nega pul haqida oldindan gaplashish kerak

Kvartira yoqib qolganda savdolashish qiyinroq. Yoʻlga vaqt sarfladingiz, bu yerda qanday yashashingizni tasavvur qildingiz va variant boshqaga ketib qolishidan qoʻrqasiz. Aynan shu paytda kutilganidan yuqori komissiyaga yoki oldin aytilmagan toʻlovlarga rozi boʻlib qoʻyish oson. Telefonda esa bir nechta rieltorning shartlarini xotirjam solishtirasiz va hech narsa yoʻqotmasdan voz kechishingiz mumkin.

Birinchi qoʻngʻiroqda nimani soʻrash kerak

• Komissiyani kim toʻlaydi: ijarachi, uy egasi yoki ikkala tomon.
• U qanday hisoblanadi: belgilangan summa yoki oylik ijara haqining bir qismi. Agar qismi boʻlsa, qancha va qaysi summadan — kommunal toʻlovlar bilan yoki ularsiz.
• Uni qachon berish kerak: shartnoma imzolanib, kalitlar topshirilganda yoki undan oldin.
• Xizmatga nima kiradi: faqat koʻrsatish yoki uy egasining hujjatlarini tekshirish, shartnoma tuzish, mebel va texnika roʻyxati bilan qabul qilish dalolatnomasi ham.
• Ijarani uzaytirsangiz, komissiya qayta olinadimi.

Javoblarni yozib oling yoki shartlarni Telegram’da xabar qilib yuborishni soʻrang. Shunda uchrashuvda summa birdan oʻzgarib qolish ehtimoli kamayadi.

Rozi boʻlmaslik kerak boʻlgan hiylalar

Odatda rieltorga uy egasi bilan kelishib, shartnoma imzolayotganda pul toʻlanadi. Agar sizga quyidagilar taklif qilinsa, ehtiyot boʻling:

• «kvartiralar bazasiga kirish» yoki «variant tanlash» uchun oldindan toʻlash;
• kvartirani koʻrish yoki u yerga borish uchun pul berish;
• shartnomasiz va uy egasi bilan uchrashmasdan kvartirani «band qilish» uchun oldindan toʻlov;
• mulk huquqi hujjatini koʻrsatmaslik va uy egasi bilan tanishtirmaslik.

Bunday toʻlovdan keyin koʻpincha eskirgan e’lonlar roʻyxati yoki hech kim javob bermaydigan telefon raqamlari beriladi. Pulni qaytarish odatda qiyin.

Yana bir holat: rieltor bir ijara summasini aytadi, uy egasi esa aslida kamroq soʻraydi, farq esa vositachiga ketadi. Shuning uchun shartnoma imzolayotganda summani bevosita uy egasidan aniqlang.

Shartlar oʻzgargan boʻlsa yoki pul toʻlab qoʻygan boʻlsangiz

Agar koʻrish paytida komissiya vaʼda qilinganidan yuqori boʻlib chiqsa, kelishuvni eslating va yozishmani koʻrsating. Siz voz kechib, qidirishni davom ettirishga haqlisiz — yaxshi kvartira tumanda kamdan-kam hollarda yagona boʻladi.

Agar pul berilgan, lekin bitim boʻlmagan boʻlsa, yozishmalar, telefon raqami, cheklar va oʻtkazmalar skrinshotlarini saqlab qoʻying. Pulni qaytarish haqida yozma kelishishga harakat qiling. Vositachi gʻoyib boʻlsa, huquqni muhofaza qilish organlariga ariza berish mumkin — tartibini yurist bilan aniqlagan maʼqul. Halol bitimda esa summa va nima uchun olingani yozilgan tilxat oling.

Koʻp beriladigan savollar

Toshkentda kvartira ijarasida rieltor komissiyasini kim toʻlaydi?

Yagona qoida yoʻq: ijarachi, uy egasi yoki ikkala tomon toʻlaydi. Buni koʻrishga borishdan oldin, birinchi qoʻngʻiroqdayoq aniqlang.

Rieltorga kvartirani koʻrsatgani uchun pul toʻlash kerakmi?

Odatda yoʻq. Komissiya uy egasi bilan kelishib, shartnoma imzolangandan keyin toʻlanadi, koʻrish yoki «bazaga kirish» uchun pul soʻralsa, ehtiyot boʻling.

Rieltor komissiyasini ortiqcha toʻlamaslik uchun nima qilish kerak?

Komissiya miqdori va toʻlov tartibini oldindan kelishib, yozishmada qayd qiling va bir nechta vositachini solishtiring. Toʻlov paytida tilxat oling.