Shartnomada valyuta va toʻlov tartibini koʻrsating

QISQACHA

Toshkentda ijara narxi koʻpincha dollarda aytiladi, toʻlov esa soʻmda qilinadi. Shu sababli kurs boʻyicha nizolar kelib chiqadi.

Shartnomaga yozib qoʻying:

• qaysi valyutada toʻlaysiz;
• agar soʻmda boʻlsa, qaysi kurs boʻyicha va qaysi sanadagi kursda;
• toʻlov oyning nechanchi sanasigacha amalga oshiriladi;
• oʻtkazma orqali toʻlash mumkinmi.

Shunda uy egasi shartlarni oydan-oyga oʻzgartira olmaydi.

Toshkentda OLX va Uyborda kvartira ijarasi haqidagi eʼlonlarda narx koʻpincha dollarda koʻrsatiladi, ijarachilar esa asosan soʻmda toʻlaydi. Kurs barqaror boʻlsa, bu deyarli hech kimni bezovta qilmaydi. Ammo kurs sezilarli oʻzgarsa, uy egasi va ijarachi qancha toʻlash kerakligini turlicha tushuna boshlaydi. Har oy bu haqda bahslashmaslik uchun toʻlov tartibini shartnomada oldindan yozib qoʻygan maʼqul.

Nega kelishmovchiliklar chiqadi

Odatda tomonlar ogʻzaki kelishadi: «400 dollar, soʻmda toʻlasangiz ham boʻladi». Savol shundaki, qaysi kurs boʻyicha hisoblanadi. Bank kursi, ayirboshlash shoxobchasi kursi, shartnoma imzolangan kundagi yoki toʻlov kunidagi kurs olinishi mumkin va har birida summa turlicha chiqadi. Uy egasi oʻziga foydaliroq variantni, siz esa oʻzingizga qulayini tanlaysiz. Agar shartnomada bu haqda hech narsa yozilmagan boʻlsa, tomonlarning hech biri oʻz haqligini isbotlay olmaydi.

Shunday holatlar ham boʻladi: summa dollarda yozilgan, soʻm haqida esa bir ogʻiz soʻz yoʻq. Bunday holda uy egasi toʻlovni aynan valyutada talab qilishi mumkin va siz uni sotib olishga majbur boʻlasiz.

Shartnomaga nimalarni yozish kerak

Matnda quyidagilar aniq koʻrsatilganini tekshiring:

• ijara summasi va amalda qaysi valyutada toʻlashingiz;
• summa dollarga bogʻlangan, toʻlov esa soʻmda boʻlsa, qaysi kurs olinishi (masalan, Markaziy bank yoki aniq bir bank kursi) va qaysi sana boʻyicha: toʻlov kuni, oyning birinchi kuni yoki imzolangan kun;
• muqobil variant sifatida butun shartnoma muddati yoki maʼlum davr uchun soʻmda belgilangan qatʼiy summa;
• toʻlov har oyning nechanchi sanasigacha amalga oshirilishi va kechiktirilsa nima boʻlishi;
• toʻlov usuli: naqd, kartaga oʻtkazma, hisob raqamga va kimning nomiga;
• kommunal toʻlovlarni kim toʻlashi va ular ijara summasiga kiradimi;
• uy egasi narxni qanday shartlarda va qancha vaqt oldin ogohlantirib oʻzgartira olishi.

Shartnomada turlicha talqin qilinadigan joylar qancha kam boʻlsa, bahs uchun sabablar ham shuncha kam boʻladi. Shuni hisobga olingki, mamlakat ichidagi hisob-kitoblar, odatda, milliy valyutada amalga oshiriladi. Dollarga bogʻlashni qanday toʻgʻri rasmiylashtirishga shubhangiz boʻlsa, yurist yoki notarial idoradan aniqlab oling.

Toʻlovni qanday tasdiqlash mumkin

Shartnoma yaxshi tuzilgan boʻlsa ham, har bir toʻlov iz qoldirishi muhim. Eng yaxshisi oʻtkazma orqali toʻlash: operatsiyalar tarixida sana va summa koʻrinib turadi. Uy egasi naqd pul soʻrasa, sana, summa, toʻlov davri va imzo koʻrsatilgan tilxat oling. Uy egasi pulni olganini messenjerda xabar orqali tasdiqlashiga ham kelishib olish mumkin. Barcha tasdiqlarni ijara tugaguncha va garov puli qaytarilguncha saqlang.

Agar bahs allaqachon boshlangan boʻlsa

Agar shartnoma bu bandlarsiz imzolangan boʻlsa va uy egasi summani yangi kurs boʻyicha qayta hisoblashni talab qilsa, avval xotirjamlik bilan dalillarni toʻplang: narx muhokama qilingan yozishmalar, toʻlovlar tarixi, tilxatlar. Kelgusi oylar uchun kurs yoki soʻmdagi summa belgilab qoʻyiladigan qoʻshimcha kelishuv imzolashni taklif qiling. Kelishib boʻlmasa, toʻlovni toʻxtatish yoki koʻchib ketishdan oldin yurist bilan maslahatlashing: shunda uy egasiga garov pulini ushlab qolish uchun bahona bermaysiz.

Qanday holatda ham oʻzgarishlarga faqat ogʻzaki rozi boʻlmang. Har qanday yangi shartlar yozib qoʻyilishi va ikkala tomon tomonidan imzolanishi kerak.

Koʻp beriladigan savollar

Ijara shartnomasida narxni dollarda koʻrsatsa boʻladimi?

Koʻpchilik summani dollarga bogʻlaydi, lekin kelishilgan kurs boʻyicha soʻmda toʻlaydi. Bunday bandni qanday toʻgʻri rasmiylashtirishni yurist yoki notariusdan aniqlagan maʼqul.

Uy egasi kurs oʻzgargani uchun ijara narxini oshira oladimi?

Agar shartnomada qatʼiy summa yoki aniq kurs va sana yozilgan boʻlsa, uy egasining shartlarni bir tomonlama oʻzgartirishiga asos kamroq boʻladi. Bunday bandlar boʻlmasa, qoʻshimcha kelishuv tuzishni taklif qiling.

Ijara uchun naqd toʻlaganimni qanday tasdiqlayman?

Uy egasidan sana, summa, toʻlov davri va imzo koʻrsatilgan tilxat oling. Tilxatlarni ijara tugaguncha va garov puli qaytarilguncha saqlang.